Theborderlinemusic.com

DalecandELA Fest 5ak indartsu astinduko du Getxo irailaren 17tik 20ra, Quique González, Kiko Veneno, Akatz eta Neomak taldeak kartelera gehituta. Musika-aurrerapen indartsu honek bozgorailu lana egingo du Jaime Lafitak laster abiatuko duen erronka solidarioarentzat: Sevillaraino bizikletaz 930 kilometro egitea, ELA Legea benetan aplikatzea eskatzeko.

Prentsa-kita [Taldeak eta Artistak, Telebistarako bideo-baliabideak] hemen deskargatzeko

Musika benetan handi bihurtzen da arima elikatzeaz gain, kontzientziak astintzeko gai den aldaketa sozialerako motor ere bihurtzen denean. Kantauri itsasoaren azpian, irailaren 17tik 20ra, Getxoko Portu Zaharrak DalecandELA Fest jaialdiaren bosgarren edizioa hartuko du. Doako hitzordu honek, aurten, inoiz baino indar handiagoz egingo du ELAren aurkako elkartasunaren eta konpromisoaren alde. Aurreko baieztapenekin dagoeneko oihartzun handiko proposamena sendotu ostean, jaialdiak beste pauso handi bat eman du Quique González, Kiko Veneno, Akatz eta Neomak kartelera gehituta. Artista berrien iragarpen hau ez da izen zerrenda hutsa; sustrai sendoak, rock izaera eta eszenatokietatik haratago doan konpromiso soziala duen jaialdi baten isla da.

Kiko Venenoren etorrerak esperientziaz eta nortasunez beteriko artista baten indarra ekarriko dio jaialdiari. Bere ibilbide luze eta ausartak tradizioa eta berrikuntza uztartu ditu urte luzez, eta eragin handia izan du C. Tangana, Vera Fauna, Jorge Drexler edo Derby Motoreta’s Burrito Kachimba bezalako artistengan. Bere lehen lanetatik hasi eta «Sombrero Roto» edo «Hambre» bezalako diskoen gaurkotasun distiratsuraino naturaltasunez mugitzen da Kiko Veneno. Azken lanarekin, «En la Carbonería» diskoarekin, festaren esentziara itzuli da berriro. Sevillako musikariak argi erakusten du bere unibertsoa pop flamenkotik harago doala, electropopa, rock psikodelikoa eta doinu afrikarrak nahastuz. Bere maisutasunak Quique Gonzálezen sakontasun poetikoarekin egingo du bat. Artista madrildarra heldutasun artistiko betean iritsiko da jaialdira, «1973» laneko kantuak aurkeztera. Toni Bruneten ekoizpenarekin grabatutako disko hau La Mina edo Audiomatic bezalako erreferentziazko estudioetan sortu da, eta azken urteetako lanik esperoenetakoa izan da. Erabateko konfiantzazko taldea izango du alboan: Raúl Bernal, Jacob Reguilón, Edu Olmedo eta Javier Pedreiraren ñabardurekin batera, Gorka Urbizu eta César Pop bezalako artisten kolaborazioek ere indartuko dute proposamena. Quique Gonzálezen kantuek sakontasun handiko atmosfera ekarriko dute, Bizkaiko portuaren giroarekin ezin hobeto bat egingo duen lirika bereziarekin.

Bosgarren edizio honetako aniztasuna Akatzen festa-giroarekin eta Neomaken ikuspegi abangoardistarekin osatuko da. Bakioko talde beteranoak, ska eta reggae estiloen erreferente nagusietakoak estatuan, hiru hamarkadatik gorako ibilbidearekin iritsiko dira jaialdira. Bertan, «A Go Go 3» EPko kantuak aurkeztuko dituzte; Brixton Recordsek argitaratutako lanean, soul eta rocksteady klasikoak berrinterpretatu dituzte Jamaikako erritmoen eta euren ukitu ironikoaren bidez. Bestalde, Neomak —Alaitz Escudero, Garazi Otaegi, Irati Gutierrez eta Leire Etxezarretak osatua— euskal folklorea eta elektronika uztartzen dituen proposamen berezia ekarriko du. Japonia, Hego Korea edo Georgia bezalako herrialdeetan nazioarteko bira egin ostean, taldea zuzeneko bi musikariekin iritsiko da «Lazturak Orbain» diskoa aurkeztera. Lan horretan, barne beldurrak eta hausturak jorratzen dituzte, tradizioa eta abangoardia uztartzen dituen unibertso musikal berritzaile baten bidez.

Kartelaren aurrerapen handi hau aurretik iragarritako izenei gehitzen zaie. Bereziki nabarmena da Duncan Dhuren itzulera; taldeak Portu Zaharrera iritsiko da 40. urteurreneko biraren barruan. Mikel Erentxunek alde batera utziko du bere bakarkako ibilbidea, belaunaldi oso bat markatu zuen errepertorioari berriro heltzeko: «Por tierras escocesas» lehen lanetatik hasi eta «El duelo» bezalako klasikoetaraino. Gau berezia izango da, askorentzat memoria kolektiboaren parte diren kantuekin. Ospakizun horrekin bat egingo du Still River taldeak ere. Sustrai amerikarreko banda jaialdira itzuliko da erronka berri bati heltzeko: oraingoan, The Allman Brothers taldeari egin ohi dioten omenaldia alde batera utzi, eta Grateful Deaden psikodelia eta espiritu askea omenduko dituzte. Horretarako, rock organiko eta indartsuz beteriko emanaldia prestatu dute. Tokiko eszena eta gitarra-zaletasuna Gonzalo Portugalen eskutik iritsiko dira jaialdira. Musikari bilbotarrak «Release» lan berria aurkeztuko du, bluesa, soula eta folka zintzotasun osoz lantzen dituen disko heldu eta soila. Last Fair Deal taldearen buru izan ondoren eta Noa & The Hell Drinkers taldearekin nazioarteko arrakasta lortu ostean, Portugalek nortasun handiko proposamena ekarriko du Portu Zaharrera. Jaialdiaren belaunaldien arteko proposamena osatzeko, The Rock & Kids Bandek rockaren historiako ikono handiei omenaldia egingo dien ikuskizun dibertigarria eskainiko du. Helburua gurasoen eta seme-alaben arteko aisialdi partekatua sustatzea izango da, musikarekiko grinak adinik ez duela erakutsiz.

Bosgarren urteurreneko kartela ireki zuten lehen izenek osatzen dute proposamen musikal sendo hau, nazioarteko eta estatuko izen handien presentziarekin. Diamond Dogs suediarrek, goi mailako rhythm and bluesaren erreferenteek, euren taberna giroko espiritua eta dotorezia britainiarra ekarriko dituzte Getxora. Bestalde, Luke Winslow-Kingek, Michiganetik, bere bereizgarri diren sustrai amerikarreko doinuak eta slide guitarrean duen maisutasuna eskainiko ditu. Pop argitsu eta bizizalearen zatia La Sonrisa de Juliaren eskutik iritsiko da, «Enemigo» lanarekin egindako itzulera diskografikoan. Haiekin batera ariko dira Smile taldeko anfitrioiak ere; etxean joko dute, eta hurrengo diskoko kantu berriak aurreratuko dituzte.

Rock, folk eta sustrai doinuz beteriko proposamen guzti hau premiazko kausa baten bozgorailu bihurtzen da, DalecandELA elkarteak gizartearen lehen lerroan jarri nahi duen errealitate bati ahotsa emanez. Musika ospakizun hau bat dator Jaime Lafitak, DalecandELA elkartearen sortzaileak, laster egingo duen kirol eta giza erronkarekin, maiatzaren 30etik ekainaren 12ra Getxo eta Sevilla banatzen dituzten 930 kilometroak bizikleta tandem batean egingo baititu. Burgos, Madril edo Guadalupe bezalako herrietatik igaroko den bidaia honek bost autonomia erkidego zeharkatuko ditu, eta 2024ko urrian onartutako ELA Legearen aplikazioan dauden lurralde arteko desberdintasunak salatzeko sortu da. DalecandELAk laguntzak berehala arintzeko eskatu du —gaur egun Bizkaian, Gaztela eta Leonen, Valentziako Erkidegoan, Errioxan eta Asturiasen baino ez direnak ematen—, mendekotasunaren III+ gradua lurralde guztietan modu berdinean ezartzea, zaintzaileentzako premiazko prestakuntza plana martxan jartzea eta ikerketa zientifikorako inbertsio egonkorra bermatzea.

Erronka honen atariko hunkigarri gisa, ekainaren 5ean eta 12an “Death Valley” dokumentala emango dute Madrilgo eta Sevillako CaixaForum zentroetan. Dokumentalak 2024an Juan Carlos Lafitak Kaliforniako Heriotzaren Harana zeharkatuz bizi izan zuen muturreko abentura kontatzen du, ELAren inguruko erakundeen arreta pizteko helburuarekin. Orain, lortutako aurrerapenei eta oraindik bermatu gabe dauden osasun eskubideei buruz hausnartzeko gune kolektibo bihurtu da. Ikerketa proiektuetara milioi bat euro baino gehiago bideratuta, DalecandELA Doktoretza Aurreko Bekaren sustapenarekin, ArrasatELAren antolakuntzarekin eta BIOBizkaiako BrainLabaren sorrera bezalako lorpenekin, DalecandELAk berriro erakutsi du ilusioa eta musika direla oraina bizitzeko tresnarik indartsuenak. Horrela, Getxoko jaialdia baikortasunez betetako babesgune bihurtu da, non akorde bakoitzak inor atzean ez geratzeko balio duen.